Een van de bekendste grondleggers van deze benadering is de Amerikaanse bioloog Peter Levine, ontwikkelaar van Somatic Experiencing. Levine bestudeerde hoe wilde dieren nauwelijks blijvende traumasymptomen ontwikkelen: na een levensbedreigende situatie ontladen zij de opgebouwde overlevingsenergie letterlijk door te trillen en te bewegen, waarna het zenuwstelsel weer tot rust komt. Bij mensen wordt dit natuurlijke ontladingsproces vaak onderbroken — we houden onszelf groot, zetten door, of onderdrukken de lichamelijke reactie — waardoor de spanning kan blijven vastzitten.

Deze inzichten sluiten aan bij de polyvagaaltheorie van neurowetenschapper Stephen Porges, die beschrijft hoe ons zenuwstelsel schakelt tussen drie hoofdstanden: een staat van veiligheid en sociale verbinding, een staat van actieve alertheid (vecht- of vluchtreactie), en een staat van bevriezing of terugtrekking wanneer vechten of vluchten geen optie leek. Bij een niet volledig verwerkte overweldigende ervaring kan het zenuwstelsel vast blijven zitten in een van deze alarmstanden, ook wanneer de situatie allang veilig is. Lichaamsgerichte traumaverwerking probeert dit zenuwstelsel via het lichaam weer terug te brengen naar een staat van veiligheid en regulatie.

Een voorbeeld ter illustratie (fictief, niet gebaseerd op een specifieke client): iemand merkt dat hij bij onverwacht hard geluid disproportioneel schrikt en daarna minutenlang gespannen blijft. Tijdens een sessie wordt niet gevraagd naar het verhaal achter deze schrikreactie, maar naar wat er in het lichaam gebeurt op het moment van schrikken: waar zit de spanning, wat wil het lichaam doen maar kan het niet altijd voltooien. Door deze impuls in een veilige setting alsnog kleine ruimte te geven — bijvoorbeeld een lichte, gecontroleerde beweging — kan het zenuwstelsel de onderbroken reactie alsnog afronden, waarna de spanning vaak merkbaar afneemt.