ACT (Acceptance and Commitment Therapy): Wat Het Is en Hoe Het Werkt
Vervelende gedachten en gevoelens proberen weg te werken kost vaak meer energie dan het oplevert. ACT leert je een andere weg: leren omgaan met wat er is, terwijl je blijft handelen vanuit wat voor jou belangrijk is.
Wat is ACT?
ACT (Acceptance and Commitment Therapy) is een vorm van therapie die je leert anders om te gaan met gedachten en gevoelens, zonder ze te hoeven veranderen of wegwerken. In plaats van te vechten tegen vervelende gedachten, leer je ze te herkennen als gedachten — niet als feiten — zodat je ruimte overhoudt om te blijven handelen vanuit wat voor jou écht belangrijk is.
Waar komt ACT vandaan?
ACT is eind jaren '80 ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog Steven C. Hayes, als onderdeel van de zogeheten "derde golf" gedragstherapie: een ontwikkeling binnen de cognitieve gedragstherapie die meer nadruk legt op acceptatie en mindfulness naast het traditionele veranderen van gedachten. ACT is gebaseerd op relational frame theory, een wetenschappelijke theorie over hoe taal en denken werken.
De zes kernprocessen: de Hexaflex
Het doel van ACT is het vergroten van psychologische flexibiliteit: het vermogen om je aan te passen aan wat het leven op je pad brengt, in plaats van vast te blijven zitten in vermijding of controle. Dit doel wordt uitgewerkt in zes met elkaar samenhangende processen, weergegeven in de "Hexaflex":
- Acceptatie: vervelende gedachten en gevoelens toelaten in plaats van ertegen te vechten.
- Cognitieve defusie: afstand nemen van gedachten, zodat je ze kunt zien als gedachten in plaats van als absolute waarheid.
- Aanwezig zijn (mindfulness): oordeelvrij in het hier-en-nu je ervaring waarnemen.
- Zelf-als-context: jezelf zien als de "container" waarin gedachten en gevoelens komen en gaan, in plaats van dat je die gedachten en gevoelens bént.
- Waarden: helder krijgen wat voor jou werkelijk betekenisvol is, als kompas voor je keuzes.
- Toegewijd handelen (commitment): concrete stappen zetten die aansluiten bij die waarden, ook als dat ongemakkelijke gevoelens met zich meebrengt.
Een woord over de wetenschap
ACT is een goed onderzochte, evidence-based therapievorm. Onderzoek naar ACT laat positieve effecten zien op onder meer angst- en stressklachten (Unruh, Neubert, Wilhelm & Euteneuer, 2022, Journal of Contextual Behavioral Science). ACT wordt internationaal erkend als effectieve behandelvorm binnen onder meer de GGZ, naast klassieke cognitieve gedragstherapie.
ACT versus mindfulness-based stress reduction (MBSR): wat is het verschil?
ACT wordt vaak in één adem genoemd met mindfulness-based stress reduction (MBSR), een ander bekend, goed onderzocht programma. MBSR is in 1979 ontwikkeld door de Amerikaanse hoogleraar Jon Kabat-Zinn, oorspronkelijk voor patiënten in een ziekenhuissetting die omgingen met chronische pijn of stress-gerelateerde medische klachten. MBSR is een gestructureerd, meestal achtweeks trainingsprogramma dat draait om drie kernoefeningen: de bodyscan, mindful bewegen, en zittende meditatie.
Het verschil met ACT zit vooral in de reikwijdte. MBSR is in de kern een meditatietraining gericht op het cultiveren van aandacht voor het huidige moment. ACT is breder: naast mindfulness (één van de zes kernprocessen) omvat het ook expliciet het werken met waarden en toegewijd handelen, en wordt het minder als vaste cursus en meer als individueel coachings- of therapieproces ingezet, afgestemd op jouw specifieke situatie. Beide behoren tot dezelfde bredere stroming van mindfulness-geïnformeerde, "derde golf" therapievormen, en beide zijn goed onderzocht.
Hoe werkt een sessie?
Tijdens een ACT-sessie onderzoek je samen met je begeleider welke gedachten, gevoelens of vermijdingspatronen je tegenhouden om te leven volgens wat voor jou belangrijk is. Met oefeningen rond acceptatie, mindfulness en het verhelderen van je waarden, leer je stap voor stap anders om te gaan met innerlijke weerstand, en bouw je aan concrete, waardegerichte stappen in je dagelijks leven.
Een voorbeeld ter illustratie (fictief, niet gebaseerd op een specifieke cliënt): iemand vermijdt al jaren sociale bijeenkomsten uit angst voor afwijzing. In plaats van te proberen die angst weg te nemen, onderzoekt de ACT-coach samen met de cliënt wat voor hem werkelijk belangrijk is: bijvoorbeeld verbinding met anderen. Vanuit die waarde wordt een kleine, haalbare stap gezet — bijvoorbeeld naar één bijeenkomst gaan, mét de angst erbij, in plaats van te wachten tot de angst weg is. De angst hoeft niet eerst te verdwijnen om toch in lijn met je waarden te kunnen handelen.
Voor wie is ACT geschikt?
ACT helpt je om anders om te gaan met moeilijke gedachten, gevoelens en situaties. Het doel is niet om vervelende gedachten weg te nemen, maar om er minder door gestuurd te worden. Daardoor ontstaat meer ruimte om keuzes te maken die passen bij wat jij belangrijk vindt. ACT wordt regelmatig ingezet wanneer mensen vastlopen in piekeren, langdurige stress ervaren of merken dat negatieve gedachten en onzekerheid hen blijven belemmeren. Ook wanneer je moeite hebt om los te komen van terugkerende patronen of spanning, kan ACT helpen om weer meer regie over je leven te ervaren.
ACT wordt onder andere ingezet bij:
Herken je jezelf in een van deze thema's, dan is het de moeite waard om ook dat artikel te lezen.
ACT binnen een traject bij My School of Healing
ACT wordt bij ons vaak gecombineerd met andere vormen van coaching en therapie, afgestemd op waar jij op dat moment staat. Je hoeft zelf niet te bepalen of ACT "de juiste vorm" voor je is, dat bekijken we gedurende het traject steeds samen.
Benieuwd hoe onze trajecten zijn opgebouwd, van een laagdrempelige kennismaking tot een diepgaand traject? We bieden vier trajecten aan, oplopend in diepgang:
- Try-Out traject (3 sessies, 3 begeleiders) — laagdrempelig kennismaken met verschillende vormen van coaching en therapie
- Basis traject (6 of 8 sessies) — helder inzicht in de patronen die je sturen, meer rust en regie
- Verdieping traject (8 of 10 sessies) — een laag dieper werken aan patronen die je al kent maar nog niet hebt doorbroken
- Transformatie traject (10 of 12 sessies, 4 begeleiders) — gericht op emoties en gedrag in stressvolle situaties, zodat je anders leert omgaan met spanning en triggers
Twijfel je welk traject bij jouw situatie past? Dat hoef je niet zelf te bepalen. Bekijk onze Trajecten & Prijzen, of plan direct een gratis en vrijblijvend informatiegesprek, dan denken we met je mee.
Veelgestelde vragen over ACT
Is ACT wetenschappelijk bewezen?
Ja. ACT is een goed onderzochte, evidence-based therapievorm, internationaal erkend en toegepast binnen de reguliere GGZ.
Betekent acceptatie dat ik me erbij moet neerleggen?
Nee. Acceptatie in ACT betekent dat je vervelende gedachten en gevoelens toelaat zonder ertegen te vechten, niet dat je passief blijft. Juist door minder energie te steken in het bestrijden van gedachten, houd je ruimte over om actief te werken aan wat voor jou belangrijk is.
Wat is het verschil tussen ACT en klassieke cognitieve gedragstherapie?
Klassieke cognitieve gedragstherapie richt zich vaak op het veranderen van de inhoud van gedachten. ACT richt zich meer op het veranderen van je relatie tót die gedachten, en op het handelen vanuit waarden, ook als de gedachte blijft.
Kan ACT ook bij ernstige psychische klachten worden ingezet?
ACT wordt ook binnen de GGZ toegepast bij verschillende psychische klachten. Bij ernstige klachten is het verstandig dit ook met je huisarts te bespreken.
Hoeveel sessies ACT heb ik nodig?
Dat verschilt per persoon en per klacht. Vaak wordt met een aantal sessies gewerkt aan de zes kernprocessen, met ruimte voor herhaling en verdieping.
Bronnen
Deze pagina is samengesteld op basis van wetenschappelijke literatuur en richtlijnen van onderstaande organisaties:
- Unruh, I., Neubert, M., Wilhelm, M., & Euteneuer, F. (2022). Acceptance and Commitment Therapy in the Workplace: A meta-analytic examination of randomized controlled trials. Journal of Contextual Behavioral Science, 26, 114-124.
- Hayes, S.C., Luoma, J.B., Bond, F.W., Masuda, A., & Lillis, J. (2006). Acceptance and Commitment Therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy.
- Kabat-Zinn, J. (1982). Grondlegger van Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR), ter vergelijking met ACT.
- My School of Healing. Vormen van Coaching & Therapie.
